Wykłady Plechanowa

W marcu 1901 roku Jerzy Plechanow wygłosił w Genewie, w szkole robotniczej, cztery wykłady, poświęcone zagadnieniom materializmu historycznego. Wykłady zawierają w skrótowej i bardzo skondensowanej formie podstawowe tezy napisanej wcześniej, znanej pracy Plechanowa „Przyczynek do zagadnienia monistycznego pojmowania dziejów”.

W swoich wykładach Plechanow rozpatruje różne stanowiska historiozoficzne, przy czym główną uwagę poświęca przeciwstawności teologicznego i naukowego pojmowania procesu dziejowego. Stwierdzając, że teologiczne pojmowanie historii polega na odwoływaniu się przy wyjaśnianiu procesu historycznego do sił nadprzyrodzonych, Plechanow określa naukowe stanowisko w tej kwesii jako tłumaczenie zjawisk społecznych na podstawie przyczyn naturalnych, niezależnych od jakichkolwiek sił nadprzyrodzonych. Dowodzi on, że materializm historyczny cechuje takie właśnie naukowe podejście do problematyki rozwoju społecznego i śledzi, jak ukształtowało się ono w długotrwałym procesie nawarstwiania się wiedzy.

Tekst Plechanowa stanowi zwięzły, swoisty konspekt jego interpretacji najważniejszych zagadnień materializmu historycznego. Charakteryzując teorię Marksa jako naukę o społeczeństwie i jego rozwoju, równie ścisłą jak nauki przyrodnicze – swego rodzaju fizykę społeczną – Plechanow omawia zagadnienie stosunku wolności i konieczności w dziejach, wyjaśnia sens marksowskiej materiali- stycznej interpretacji dziejów i struktury społeczeństw.

Wykłady Plechanowa ukazały się po raz pierwszy 234 w druku w języku francuskim w 1926 roku. w czasopiśmie „La nouvelle revue socialiste”, a w przekładzie rosyjskim, również w 1926 roku, w Moskwie w publikacji Gruppa „Oswobożdienije Truda”. Niniejszy tekst publikuje się według wydania polskiego: Jerzy Plechanow, „Wybór pism filozoficznych”, W arszawa 1951.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>