WOLNOŚĆ KARTKZJANSKA

Egzystencjalizmowi, który nad Sekwaną właśnie znalazł był swą prawdziwą ojczyznę, zarzuca się nader często pozostawanie w radykalnej opozycji do całej tradycji filozofii francuskiej. Przedstawiana tu rozprawa Sartre’a jest próbą obalenia tego zarzutu nie przez ogólnikową polemikę, lecz przez reinterpretację poglądów myśliciela, uznanego jak najsłuszniej za autentycznego twórcę francuskiej filozofii nowożytnej. W świetle rozważań Sartre’a, Kartezjusz jawi się jako ten, który w kategoriach swej epoki sformułował podstawowe tematy podjęte w XX wieku przez egzystencjali- styczną antropologię: tezę, wedle której człowiek jest nicością: twierdzenie, że jest on wolnością, przy czym wolność ta rozumiana jest jako władza negatywna, zdolność zaprzeczania danym świata zewnętrznego: wreszcie, postulat integralnej odpowiedzialności człowieka za użytek, jaki czyni ze swej wolności. Problematyka antropologiczno-mo- ralna splata się nierozłącznie w tej rozprawie z kwestiami ontologicznymi i teorio-poznawczymi: człowiek, właśnie dlatego, że jest wolny, może wnosić do świata prawdę, może tworzyć prawdę, tak jak mógł ją tworzyć Bóg Kartezjusza.

Nie znaczy to bynajmniej, że Sartre upatruje w Kartezjuszu prekursora egzystencjalizmu: przeciwnie, pokazuje on wyraziście różnice między poglądami autora „Medytacji” a własnym stanowiskiem. Prezentowana tu rozprawa jest interesująca nie tyle jako przyczynek do badań nad Kartezju- szem – choć i z tego punktu widzenia ma ona wartość – ile jako najbardziej chyba wyczerpujący wśród zwięzłych i przejrzystych wykładów sartrowskiej teorii wolności.

„La Liberté cartésienne” (Wolność kartezjańska) opublikowana została po raz pierwszy jako przedmowa do antologii tekstów Kartezjusza, ogłoszonej w serii „Les classiques de la liberté” (Genewa 1946). Przekład niniejszy, zawierający fragmenty rozprawy, oparty został na przedruku, znajdującym się w zbiorze pism pomniejszych Sartre’a, „Situations” I, Paris 1947, s. 314-335.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>