WOLNOŚĆ DZIAŁANIA I KONIECZNOŚĆ HISTORYCZNA

Mówiąc o ewolucji filozofii historii zajmowałem się dotąd głównie Francją. Z wyjątkiem św. Augu styna i Holbacha wszyscy pisarze, których poglądy historiozoficzne Państwu referowałem, byli Francuzami. Obecnie przekroczymy granicę francuską i wejdziemy na grunt niemiecki.

W pierwszej połowie XIX w. Niemcy były klasycznym krajem filozofii. Fichte, Schelling, Hegeł i tylu innych, mniej sławnych i wybitnych, lecz niemniej oddanych sprawie poszukiwania prawdy, kolejno pogłębiało zagadnienia filozoficzne, zagadnienia trudne, tak już stare, a przecież tak ciągle nowe. Jedno z naczelnych miejsc wśród tych wielkich zagadnień zajmowała filozofia historii. Nie będzie więc dla Państwa bez korzyści, jeśli przyjrzymy się, jak niemieccy filozofowie rozwiązywali zagadnienie przyczyn historycznego procesu i postępu rodzaju ludzkiego.

Ponieważ jednak nie rozporządzamy dostateczną ilością czasu, aby móc szczegółowo rozpatrzyć stanowisko historiozoficzne każdego filozofa z oddzielna, musimy poprzestać na zapoznaniu się z poglądami tylko dwóch z nich – Schellinga i Hegla. Zresztą nawet nad poglądami historycznymi tych dwóch będziemy mogli zatrzymać się tylko pobieżnie. Tak na przykład w wypadku Schellinga poruszę jedynie jego pojęcie wolności.

Rozwój historyczny jest to łańcuch zjawisk podlegających określonym prawom. Zjawiska, podlegające określonym prawom, są to zjawiska konieczne. Przykład: deszcz. Deszcz jest zjawiskiem zgodnym z prawami przyrody. Znaczy to, że w określonych warunkach krople wody nieuchronnie spadają na ziemię. Jeśli idzie o krople wody, nie posiadające świadomości ani woli, to sprawa jest całkiem zrozumiała. Jednakże w wydarzeniach historycznych działają nie martwe przedmioty, lecz ludzie, ludzie zaś obdarzeni są świadomością i wolą. Dlatego też w pełni usprawiedliwione jest pytanie, czy pojęcie konieczności, bez którego nie może istnieć naukowe poznanie zjawisk czy to w dziedzinie historii, czy też w dziedzinie nauk przyrodniczych, nie wyklucza pojęcia wolności ludzkiej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>