Używaj albo wyrzuć cz. II

Mówiąc krótko, neurony wychylają się, chcąc się połączyć ze sobą tak samo jak w okresie rozwoju prenatalnego, ale po urodzeniu robią to w ogromnie przyspieszonym tempie. I tak samo jak za życia w łonie, niektóre połączenia się umacniają, inne słabną lub są eliminowane w zależności od tego, jak duży jest ruch po nich. Różnica jest taka, że po urodzeniu komórki nerwowe otrzymują znacznie więcej fizycznych, emocjonal- nych i intelektualnych bodźców z zewnątrz. Dzień po dniu dziecko tworzy w mózgu model otaczającego go świata.

Tworzenie przez dziecko umysłowej mapy świata wiąże się z zasadą „używaj albo wyrzuć”. Psychologowie od dawna wiedzieli, że w rozwoju intelektualnym dziecka występują pewne „krytyczne okresy”, kiedy musi ono nabyć daną umiejętność, bo inaczej traci możliwość nauczenia się jej. Na przykład, jeśli do dziesiątego roku życia dzieci nie słyszą ludzkiej mowy (na skutek niewłaściwego traktowania albo porzucenia), permanentnie tracą zdolność do nauczenia się mówienia. Zdaje się, że jest to rezultatem następujących zdarzeń na poziomie komórkowym: te obszary mózgu, które mają za zadanie poświęcić się mowie, mobilizują się i czekają na właściwą formę stymulacji, to jest mówiony język. Jeśli stymulacja taka nie nadchodzi, komórki te w końcu rezygnują i poświęcają się innym zadaniom. To samo dzieje się w układzie wzrokowym. Jeżeli dziecko od urodzenia do drugiego roku życia ma na przykład kataraktę czy inne problemy uniemożliwiające mu widzenie, niektóre obszary wzrokowe w mózgu nie dokańczają swojego rozwoju i zabierają się do innej pracy. Po tym okresie, bez względu na to, jak silnie stymulowane będą oczy, te ich części, które są zmętniałe, nigdy nie będą w stanie połączyć się z obszarami mózgu, z którymi powinny były. Osoba taka zawsze już będzie miała upośledzone widzenie.

Odnosi się to do wielu innych obszarów mózgu i wielu umiejętności. Są takie okresy w rozwoju, kiedy neurony są potencjalnie wrażliwe na dotykowe, wizualne, słuchowe, językowe i emocjonalne stymulacje, a gdy taka szansa im uniknie, już nigdy nie wróci.

Badania naukowe nad rozwojem mózgu zmieniają już sposób patrzenia na życie niemowląt, a także na sposób wychowania dzieci. O ile kiedyś pokoje dziecinne były całe białe, teraz rodzice starają się wyposażyć je w ciekawe kolorowe tapety i zabawki. Aby stymulować rozwój mózgu, pokazują dzieciom różne widoki i umożliwiają słuchanie różnych dźwięków. Ale z tych badań wynikają też szersze wnioski, które dotyczą także życia dorosłych i starszych osób.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>