Uniwersalny system wartości a Scheler

Uniwersalny system wartości był dla Schelera niezbędną przesłanką jego teorii i wartościowania, przesłanką ujawniającą się w akcie oceny i w opartym na niej postępowaniu. W intuicyjnej hierarchizacji należałoby szukać schelerowskiego kryterium dobra moralnego. Zawierało się w niej także zalecenie, by w postępowaniu realizować najwyższą wartość, o której poucza jednostkę intuicja. „Moralnie dobrym jest postępowanie, w którym urzeczywistniamy lub usiłujemy urzeczywistnić wartość uchwyconą jako wyższą w akcie przenoszenia jej nad inne. Zaś wyższą wartość przenieść nad inne to zawsze tyle, co umieścić na dalszym planie wartość niższą lub zaniechać jej urzeczywistnienia.” 1 Skierowana na istotę wartości intuicja, jako proces ujawniania fragmentu uniwersalnego systemu wartości, była w oczach Schelera najistotniejszą determinantną ludzkich działań jako moralnych. Od właściwie przeprowadzonej oceny zależało najwięcej. Porządek społeczny wpływał na sytuację człowieka, kształtował możliwości jego postępowania, ale na sam akt oceny wpływać nie był w stanie.

Wydaje się, że stanowisko Schelera było niedalekie od koncepcji egzystencjalistów, którzy podobnie jak Scheler odmówili społeczeństwu prawa do wpływu na decyzje jednostki i uzależniali jej postępowanie moralne jedynie od aktu jej wyboru. Jednak trzeba pamiętać, że dla Schelera akt wyboru był zarazem aktem oceny i porównania własnego postępowania z intuicyjnie poznawanym dobrem. Scheler pozostawiał człowiekowi pewne drogowskazy, jakimi ma się kierować w podejmowaniu decyzji. Uniwersalny system wartości lub ideał „człowieka uniwersalnego” towarzyszył stale, w przekonaniu Schelera, jednostce, egzystencjałizm zaś pozbawiał ją nawet takich wskazówek. Niemal jak tekst egzystencjalisty brzmi zdanie Schelera: „Człowiek jest istotą, której sam sposób bycia jest jeszcze otwartą decyzją co do tego, czym on chce być i stać się”. Ale już w zdaniu następnym zaznacza się odrębność Schelera od egzystencjalizmu. „Ideałem zaś jest dla ludzi i ma być dla nich normą – «człowiek uniwersalny» (Allmensch) – nie zaś «nadczłowiek» pomyślany w kontraście do masy i całej demokracji. Nad- i podludzie powinni zaś w ideale «człowieka uniwersalnego» stać się 1 u d ź m i.”1 Koncepcja Schelera różniła się od egzystencjalizmu także tym, że Scheler poszukiwał oparcia dla jednostki nie tylko w uniwersalnym systemie wartości, ale także w stosunkach z innymi ludźmi, w pewnej ludzkiej wspólnocie moralnej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>