Umysł ludzki u Kanta

Wolność ta zmusza nas do wypełniania owego ciężkiego obowiązku, naszego obowiązku par excellence: sprawić, by jakaś prawda istniała w świecie, sprawić, by świat był prawdziwy – oraz każe nam żyć szlachetnie, z „owym właściwym każdemu poczuciem jego wolnej woli połączonym z postanowieniem, by nie uchybić jej nigdy”.

Zaraz potem daje jednak znać o sobie porządek przedustanowiony. U Kanta umysł ludzki konstytuuje prawdę: u Kartezjusza odkrywa ją jedynie, jako że Bóg raz na zawsze ustalił wszystkie stosunki zachodzące między esencjami. Zresztą, bez względu na drogę, jaką matematyk obierze, by rozwiązać zadanie, nie może on wątpić o wyniku, skoro wynik ten został już ustalony. Człowiek czynu, spozierając na swoje przedsięwzięcia, może powiedzieć: to jest moje. Człowiek nauki nie może tego powiedzieć: prawda, gdy tylko zostanie odkryta, staje się mu obca: należy ona do wszystkich i do nikogo. Może on jedynie stwierdzić ją, a jeśli dostrzega jasno stosunki, które się na nią składają, nie może nawet uciec się do wątpienia w nią: przenika go całego i ożywia światłość wewnętrzna, że może on jedynie wyrazić zgodę na odkryte twierdzenie i tym samym na porządek świata. Tak więc twierdzenia tego rodzaju, co: „dwa i dwa jest cztery” albo „myślę, więc jestem” – posiadają wartość o tyle tylko, o ile je stwierdzam, ale nie mogę się powstrzymać od stwierdzenia ich. Jeśli powiem, że nie istnieją, nie tworzę nawet żadnej fikcji, gromadzę słowa, których znaczenie wzajem się niweczy, zupełnie tak, jakbym mówił o kwadratowych kołach lub trójbocznym sześcianie. I oto wolność kartezjańska zmuszona jest do stwierdzenia: „gdy na przykład rozważałem w tych dniach, czy cośkolwiek istnieje na świecie, i spostrzegłem, że z tego samego, iż to rozważałem, oczywiście wynika, że ja istnieję, nie mogłem powstrzymać się od wydania sądu, że to, co tak jasno pojmowałem, jest prawdą: nie dlatego, żeby mnie do tego zmusiła jakaś siła zewnętrzna, lecz dlatego, że wielka jasność pojmowania wywołała wielką skłonność mojej woli” h

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>