Teoria religii Santayany

Podkreślić należy irracjonalny program filozofii jako żywiołowej ekspresji i poetycznej kontemplacji, uwolnionej od naukowej metodologii niezbędnej przy próbach intersubiektywnego poznania rzeczywistości. Program ten pociąga za sobą określone konsekwencje. Jeśli bowiem traktuje się filozofię jako artystyczną refleksję, a nie jako systematyczny, oparty o narzędzia i środki naukowego poznania wysiłek, to łatwo uznać za realne w jej płaszczyźnie (w sensie odrębnych kategorii onto- logicznych) idee, normy, wartości i dowolnie komponować z nich elementy rzeczywistości poza- podmiotowej.

Jeśli takie tendencje występować mogą na gruncie sztuki i poezji, to w filozofii uchodzić muszą za nieuzasadnione i wielce szkodliwe. W teorii religii Santayany uderza przede wszystkim jednostronne ujęcie struktury religii – sprowadzenie różnorodnych i wielorakich aspektów tego złożonego zjawiska właściwie tylko do jednego: osobistego, indywidualnego przeżycia religijnego, z położeniem głównego akcentu na moralnych i estetycznych przeżyciach o religijnym zabarwieniu.

Religioznawcy na ogół zgodni są w podkreślaniu znacznej roli religijności subiektywnej w procesach religiotwórczych i jej funkcji społecznej. Jednakże wszechstronne i możliwie obiektywne wyjaśnienie istotnych i zasadniczych prawidłowości rządzących religią wymaga wyczerpującego ujęcia poszczególnych jej komponentów i aspektów, zarówno subiektywnych, jak i intersubiektywnych. Przy czym wymogi prawidłowej metodologii religioznawczej wskazują na potrzebę analizy w pierwszym rzędzie warunków społecznych, jako zasadniczych determinant procesu rozwojowego religii, oraz na konieczność wyświetlenia jej obiektywnej, a zarazem najbardziej istotnej – społecznej funkcji.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>