Prosty fakt empiryczny

Wszystkie wyżej przytoczone przykłady zdań mają jedną wspólną cechę – wszystkie one opisują jakiś prosty fakt empiryczny i dzięki temu można dokonać ich bezpośredniego sprawdzenia przez porównanie z samym tym faktem. Zdania takie są więc niewątpliwie empirycznie sprawdzalnymi. Ten typ zdań nazywano w filozofii neopozytywi- stycznej zdaniami protokolarnymi (czyli sprawozdawczymi). „Pod sformułowaniem zdania protokolarne rozumiano pierwotnie – jak sama nazwa wskazuje – takie zdania, które zupełnie skromnie, bez jakiejkolwiek zmiany lub dodatku wypowiadają fakty, opracowaniem których zajmuje się każda nauka i które są wcześniejsze od wszelkiego twierdzenia, wszelkiej wiedzy. Nie ma sensu mówić o niepewnych faktach, niepewne mogą być tylko wypowiedzi, tylko nasza wiedza. Dlatego też, gdy uda się oddać surowe fakty w sposób zupełnie czysty w zdaniach protokolarnych, to wydają się one zupełnie niewątpliwym punktem wyjścia wszelkiego poznania. Porzuca się je wprawdzie, przechodząc do zdań naprawdę użytecznych w życiu lub w nauce (wygląda to na przejście od wypowiedzi „pojedynczych” do ogólnych), lecz mimo to tworzą one trwały fundament, któremu całe nasze poznanie zawdzięcza wszystko, co ma znaczenie” (Gesammelte Aufsatze, s. 291).

Lecz nie wszystkie zdania są zdaniami bezpośrednio sprawdzalnymi. Przeciwnie, w nauce, a nawet w życiu codziennym spotykamy w większości wypadków zdania, które nie są jedynie opisem prostych faktów empirycznych, lecz mają charakter zdań ogólnych, twierdzeń, ogólnych praw. Jak wygląda sprawa ich sprawdzalności? Zdania takie mogą być empirycznie sprawdzalne, wprawdzie nie bezpośrednio, lecz w sposób pośredni poprzez zdania protokolorne. Każde zdanie ogólne, jeśli ma być zdaniem sprawdzalnym empirycznie, musi dać się sprowadzić do pewnego zbioru zdań protokolarnych. Wszelkie zdanie, którego treść nie da się przedstawić przy pomocy zdań protokolarnych, nie jest zdaniem empirycznym, gdyż jego prawdziwość nie może być doświadczalnie sprawdzona. Logiczna zależność wiedzy ogólnej od prostych zdań konstatujących fakty empiryczne była rozmaicie przez różnych neopozytywistów przedstawiana. Schlick elementarne zdania bezpośrednio sprawdzalne nazywał również konstatacjami. Funkcjonowanie nauki polega na wysuwaniu hipotez i potwierdzaniu ich lub obalaniu. Dlatego najistotniejszymi będą zdan! a, którym przysługuje funkcja potwierdzania hipotez, czyli zdania leżące u podstaw wiedzy, tj. konstatacje. Konstatacje są zdaniami stwierdzającymi wynik naszego poznania, zdaniami, w których wyrażamy pozytywny (lub negatywny) wynik naszych przewidywań i przepowiedni naukowych. Są one weryfikacją poznania.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>