Pełnia życia według Santayany

Zaznaczyć należy, iż w koncepcji tej zawarta jest interesująca próba uchwycenia pewnych szczególnych funkcji filozofii i określenia jej kompetencji. Zdradza ona pewne wpływy filozofii pragmatycznej, lecz dobitniej niż ona podkreśla estetyczno- -moralne funkcje filozofii. I mimo iż zbyt pochopnie rezygnuje z epistomologicznej i ontologicznej problematyki (jeśli się nią zajmuje, to tylko jako prolegomenami do zasadniczego przedmiotu swych zainteresowań) i wykazuje niedostatecznie uzasadniony eskapizm wobec światopoglądowej roli filozofii – zasługuje na bliższe zainteresowanie, uwypukla bowiem problemy zaniedbywane we współczesnej myśli filozoficznej.

Centralne miejsce w filozofii Santayany zajmuje swoista aksjologia, oparta na niejednorodnych założeniach, powstałych z charakterystycznego zespolenia elementów naturalistycznego światopoglądu z platońskim idealizmem etycznym.

Zadaniem jej, jak zresztą całej tej filozofii, ma być udoskonalenie i uszlachetnienie jednostki ludzkiej, wydźwignięcie na wyższy poziom duchowy egzystencji. Punktem wyjścia jest tu następne z kolei rozróżnienie – pomiędzy naturalno-empiryczną genezą wartości (w tym zgodny jest z Arystotelesem) a ich idealną funkcją (wpływ Platona). Dopiero połączenie tych dwóch stanowisk w jedną całość przynosi pożądane rezultaty. Nie wystarcza bowiem według Santayany znajomość naturalnych źródeł wartości i ich życiowych, relatywnych funkcji. Aby nadać wyższą rangą życiu, trzeba okazać człowiekowi świat zabsolutyzowanych, niezmiennych, najwyższych wartości i ideałów, by mogły stać się celem jego duchowych wysiłków i aspiracji.

Pełnia życia – według Santayany – wymaga idealizacji form aktywności ludzkiej. Rozum w płaszczyźnie życia duchowego miałby przede wszystkim za zadanie tworzenie idealnych modeli dla doskonalącej się osobowości człowieka. W ogóle w życiu, zdaniem Santayany, winno się kłaść większy nacisk na wartości, idee, cele aniżeli na fakty i rezultaty.

Ten nietranscendentny idealizm etyczny – użyjmy tego określenia – jest już charakterystyczny dla najwcześniejszych utworów Santayany i stanowi centralny wątek jego filozofii moralnej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>