MATER1AUSTYCZNE POJMOWANIE DZIEJÓW

Jeśli – zgodnie z łacińskim przysłowiem – powtarzanie jest matką nauczania, to resume jest jego gwarancją. Resumś podsumowuje to, co zostało już poznane, i wyjaśnia jego znaczenie. Dlatego też drugi mój wykład rozpoczną od podsumowania wykładu pierwszego.

Powiedziałem, że teologiczne pojmowanie historii polega na tłumaczeniu historycznego procesu i postępu rodu ludzkiego przy pomocy działań jednej lub kilku sił nadprzyrodzonych, przy pomocy woli jednego lub kilku bogów.

Z kolei rozpatrzyłem filozofię historii św. Augustyna i Bossueta i pokazałem, że filozofia Bossueta miała tę wielką przewagę nad filozofią św. Augustyna, że rezygnowała z tłumaczenia historycznego procesu przy pomocy pośredniego działania boga i akcentowała konieczność wykrycia swoistych przyczyn zdarzeń historycznych, czyli – innymi słowy – ich przyczyn naturalnych.

Szukanie naturalnych przyczyn zdarzeń oznacza rezygnację ze stanowiska teologicznego i przejście na pozycje naukowe. Stanowisko naukowe polega bowiem na tłumaczeniu zjawisk przy pomocy ich naturalnych przyczyn i całkowicie niezależnie od jakiegokolwiek wpływu sił nadprzyrodzonych.

Cytowałem Państwu Voltaire’a, który mawiał, że to, co boskie, pozostawia tym, którzy są jego nosicielami, sam zaś interesuje się wyłącznie historycznymi, czyli naturalnymi przyczynami. Podobnie jak i stanowisko wszystkich filozofów francuskich w. XVIII, tak też stanowisko Voltaire’a było naukowe. Ponieważ jednak sama nauka podlega ewolucji, rozwija się, musieliśmy więc nieco dokładniej zanalizować stanowisko Voltaire’a. W konsekwencji doszliśmy do wniosku, że było to stanowisko idealistyczne, czyli że Voltaire, podobnie jak wszyscy filozofowie XVIII w., a wśród nich także ci, którzy w pojmowaniu przyrody byli materialistami (Holbach, Helvetius i inni), tłumaczył proces historyczny przy pomocy ewolucji idei, czyli – jak podówczas mówiono – opinii.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>