Marks i krytyka ekonomii politycznej

Widzimy wiąc, że ze wszystkich stron – zarówno ze strony filozofii, jak ze strony historii literatury – ewolucja nauk społecznych w ich różnych dziedzinach wiodła do jednego i tego samego problemu: do wyjaśnienia genezy ustroju społecznego. Dopóki zagadnienie to nie zostało rozwiązane, nauka dreptała w ślepym logicznie zaułku, ośw’adczając, że B jest przyczyną A, i dodając jednocześnie, że A jest przyczyną B. I odwrotnie – wszystko by się zapewne wyjaśniło, gdyby zostało rozwiązane zagadnienie pochodzenia ustroju społecznego.

Do rozwiązania tego problemu dążył właśnie Marks, pracując nad swoją materialist y c z n ą teorią. W przedmowie do jednego ze swych dzieł, mianowicie Przyczynku do krytyki ekonomii politycznej Marks sam opowiada, w jaki sposób studia jego doprowadziły go do tej koncepcji.

„Moje badania doprowadziły mnie – mówił Marks – do wniosku, że stosunki prawne i formy państwowe nie mogą być pojęte z siebie samych ani też z tak zwanego ogólnego rozwoju umysłu ludzkiego, lecz przeciwnie, wyrastają z materialnych warunków życia, których całokształt Hegel, za przykładem Anglików i Francuzów XVIII w., określa ogólnym mianem «społeczeństwa obywatelskiego», że anatomii społeczeństwa obywatel- skiego szukać należy jednakowoż w ekonomii politycznej.”

Jest to, jak Państwo widzą, ten sam wniosek, do którego – jak pamiętacie – doszli zarówno francuscy historycy, socjologowie i krytycy literaccy, jak też niemieccy filozofowie-idealiści. Jednakże Marks posuwa się dalej. Zapytuje on o przyczyny określające ustrój społeczeństwa obywatelskiego i odpowiada, że anatomii społeczeństwa obywatelskiego szukać należy w ekonomii politycznej. Tak więc ustrój ekonomiczny każdego narodu określa jego ustrój społeczny, a ustrój społeczny narodu określa z kolei jego ustrój polityczny, religijny itd. Ależ – powiedzą Państwo – przecież ustrój ekonomiczny musi mieć również swoją przyczynę? Oczywiście, jak wszystko na ziemi, również on ma swoją przyczynę, a przyczyną tą– podstawową przyczyną wszelkiej ewolucji społecznej, a zatem wszelkiego historycznego rozwoju – jest walka, jaką prowadzi człowiek z przyrodą o swój byt.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>