KONFRONTACJE

Podstawy filozofii Santayany formułowały się w wyniku starcia dwóch przeciwstawnych prądów umysłowych: katolicyzmu i naturalizmu. Na ukształtowanie fundamentów tej filozofii wpłynęło dodatkowo inne zjawisko, a mianowicie fakt konfrontacji dwóch odmiennych typów kultury i cywilizacji europejskiej i amerykańskiej, humanistycznej i industrialnej.

Umysłowość Santayany zawsze zawierała w sobie więcej cech Hiszpana aniżeli Amerykanina. Obcokrajowiec, wychowany na wzorach kultury antycznej i katolickiej, pozostał na uboczu głównego tętna amerykańskiego życia, nie włączył się w jego powszedni nurt, nie zasymilował się w tym kraju, choć przez szereg lat wychowywał się w nim i tu rozpoczął swą karierę pisarską.

Wychowany wśród elitarnych warstw ekonomicznie zacofanej, na wpół feudalnej ortodoksyjno-katolickiej Hiszpanii, stanął oko w oko z wysoko zaawansowaną już wówczas cywilizacją kapitali- styczno-przemysłową Stanów Zjednoczonych, rozwijającą się podług zupełnie odmiennych ideałów od tych, które utrzymywały się w ojczyźnie jego młodości. Patrząc na scenę amerykańską z pozycji humanistycznej kultury europejskiej, dostrzec więc w niej musiał szereg zjawisk i procesów wyraźniej kontrastujących z ideami wpojonymi mu w hiszpańskim środowisku.

Do nowego stylu życia odniósł się nader krytycznie i sceptycznie. Krytycyzmowi temu towarzyszyła najczęściej pewna doza ironii i poczucie wyższości. Z tej właśnie konfrontacji odmiennych formacji kulturowych, z opozycji Santayany wobec typowych przejawów cywilizacji industrialnej i jej ideałów, ze starcia przeciwstawnych wzorów życia indywidualnego i społecznego, wyrosła jego filozofia moralna, rozszerzona niebawem o teorię kultury i filozofię społeczną.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>