KONCEPCJA „CZŁOWIEKA UNIWERSALNEGO” A HISTORIOZOFIA CZ. II

Koncepcja historiozoficzna Schelera wnosiła do jego światopoglądu pewne nowe rozwiązania. Okazało się, że wartości moralne są jednymi z wielu wartości. Powstało wobec tego pytanie o kryterium wyodrębnienia wartości moralnych. Problem ten pozostał u Schelera bez odpowiedzi. Natomiast poszukiwanie rozwiązań kwestii realizacji wartości w koncepcji prądu dziejowego zagrażało przejściem na pozycje relatywizmu historycznego, co oznaczałoby odstępstwo Schelera od zasad jego etyki. Jednocześnie wyeliminowanie z doktryny historiozoficznej wszelkich prawidłowości i regularności stawiało pod znakiem zapytania możliwości poznania i naukowego sformułowania obrazu przemian dziejowych, a w każdym razie pozbawiało badacza takiego narzędzia poznawczego, jak koncepcja prawidłowości dziejowych. Oto główne wątpliwości, jakie budzi historiozofia Schelera.

Warto zwrócić uwagę na polityczny sens koncepcji „człowieka uniwersalnego”. Scheler wyprowadzał z niej wnioski o nadchodzącej epoce kompromisu między różnorodnymi wartościami, między światem kapitalistycznym a socjalistycznym, między kulturą europejską, metropolitarną, a kolonialną, między różnymi wyznaniami religijnymi itp. Kompromis ten miał za sobą, w przekonaniu Schelera, tę rację, że każdy naród, każda klasa wyraża pewne wartości, które składają się na system uniwersalny. Scheler byl przy tym przeświadczony, że do pokojowego współżycia różnych kultur i narodów, załagodzenia antagonizmów klasowych może dojść dzięki wartościom i postawom, które ujawnią nowe elity intelektualne, nadając nowe treści władzy. Elitaryzm Schelera zbliżał go do ruchów prawicowych, przeciwstawiał się on natomiast wartościowaniu „osób” ze względu na ich przynależność rasową, narodową czy wyznaniową. Trzeba pamiętać, że jego program szerokiego politycznego i kulturalnego kompromisu był wyraźnie przeciwstawny faszyzmowi. Schelerowska polityka kompromisu wyrażała raczej tendencje polityczne tej części inteligencji niemieckiej, w której świadomości dominowało przeżycie kryzysu liberalnego społeczeństwa kapitalistycznego, nie konkretyzujące się w określonym ideale politycznym.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>