JEDNOSTKA I WSPÓLNOTA MORALNA

Proces dochodzenia jednostki do postępowania prawdziwie moralnego, tj. podejmowanego jedynie ze względu na intuicyjne wartościowanie, był dla Schelera zarazem procesem kształtowania się pewnych swoistych cech jednostki, pewnego jej oblicza, jej osobowości. Osobą był w rozumieniu Schelera człowiek działający w sposób moralny. Swą koncepcję osobowości Scheler kształtował w przeciwstawieniu do racjonalistycznych koncepcji historiozoficznych, zwłaszcza Fichtego i Hegla, dla których jednostka działała moralnie jedynie utożsamiając się z ponadosobowym, realizującym się w dziejach rozumem. Dla Schelera postępowanie podlegające ocenie moralnej musiało być samo- 1 M. Scheler: Philosophische Weltanschauung, cyt. wyd. s. 96. istne, niezależne od jakichkolwiek procesów i sił ponadindywidualnych. Co więcej, upatrywanie w jednostce narzędzia procesu dziejowego oznaczało wedle Schelera przekreślenie jej osobowości i to z dwu względów. Prowadziło bowiem, po pierwsze, do rozumienia jednostki jako rzeczy określonej przez coś od niej niezależnego, prowadziło do lekceważenia samodzielności jej decyzji. Oznaczało, po drugie, że swoistość jednostki, jej niepowtarzalność i odrębność od wszystkich innych okazywała się czymś nieistotnym i niemożliwym do uchwycenia. Dla Schelera problem osobowości to kwestia samodzielności, ściślej stopnia samodzielności postępowania jednostki, ale była to także kwestia dróg i sposobów ujawnienia się niepowtarzalnej swoistości każdej jednostki.

Swoją koncepcję osobowości Scheler budował także w przeciwstawieniu do naturalistycznych, ale również do psychologicznych koncepcji człowieka. Świat zjawisk psychicznych, wewnętrznych przeżyć i wzruszeń nie określał osobowości, gdyż nie wyjaśniał samodzielności jednostki. Akcentowanie roli zjawisk psychicznych prowadziło bowiem do badania psychicznych determinant postępowania jednostki, a zatem do podważania samodzielności decyzji. Podobne zarzuty wysuwał Scheler wobec koncepcji naturalistycznych – osobowość nie może być wyjaśniana przez biologiczne wyznaczniki ludzkiego istnienia. Chodziło tu zresztą nie tylko o kwestie metodologiczne, ale także o podkreślenie walorów pewnego wzoru osobowości. „Fenomen osobowości – pisał Scheler – jest ograniczony do ludzi, którzy uzyskali panowanie nad ciałem.”1 Emancypację od presji potrzeb przyrodniczych Scheler przedstawiał jako przesłankę działania samoistnego i podstawowy warunek osiągnięcia osobowości.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>