Guizot i jego poglądy

„Wielu pisarzy, uczonych, historyków i publicystów usiłowało tłumaczyć określoną sytuację społeczną, stopień lub rodzaj cywilizacji społeczeństwa za pomocą jego politycznych instytucji. Byłoby rzeczą rozsądniejszą zacząć od poznania samego społeczeństwa po to, aby poznać i zrozumieć jego polityczne instytucje. Zanim instytucje stały się przyczyną, były skutkiem. Przedtem społeczeństwo powołuje je do życia, a dopiero później zaczyna się zmieniać pod ich wpływem. Zamiast więc wnosić o sytuacji narodu na podstawie form jego rządu, należy przede wszystkim zbadać tę sytuację, aby móc wnosić, jaki był jego rząd, jaki mógłby być… Społeczeństwo, jego skład, sposób życia poszczególnych jednostek w zależności od ich sytuacji społecznej, stosunki wzajemne różnych klas i osób – słowem byt obywatelski ludzi (l’état des personnes) – oto niewątpliwie pierwsze zagadnienie, jakie absorbuje uwagę historyka, który pragnie wiedzieć, jak się one rządziły.”

Otóż po wszystkich tych cytatach mam teraz, jak się zdaje, całkowite prawo powiedzieć, że już od początku XIX w. socjologowie, historycy i krytycy literaccy wskazują na ustrój społeczny jako na najistotniejszą podstawę zjawisk społeczeństwa ludzkiego.

Wiemy już, co to takiego – ten ustrój społeczny. Jest to – „obywatelski byt ludzi”, jak mówi Guizot, jest to stan własności. Skąd się jednak bierze ów stan własności, od którego w społeczeństwie wszystko zależy? Z chwilą gdy znajdziemy jasną i dokładną odpowiedź na tę kwestię, będziemy w stanie wytłumaczyć przebieg historycznego procesu i przyczyny postępu rodzaju ludzkiego. Lecz właśnie ten wielki problem, ten problem nad problemami pozostawiają historycy bez odpowiedzi.

Powstaje więc sprzeczność: o ideach, nastroju, myśli decyduje ustrój społeczny, a o ustroju społecznym decydują idee. A jest przyczyną B, a B jest przyczyną A. W następnym wykładzie zobaczymy, jakie można znaleźć wyjście z tej, pod względem logicznym, ślepej uliczki.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>