Filozofia Hegla

Podobnie jak filozofia Schellinga, filozofia Hegla była idealistyczna. Według Hegla Duch, czyli Idea stanowi istotę i duszę niejako wszystkiego, co istnieje. Nawet materia jest tylko przejawem Ducha, czyli Idei. Czy to możliwe? Czy rzeczywiście materia jest tylko przejawem Ducha? Jest to zagadnienie niezwykle ważne z filozoficznego punktu widzenia, nie mamy jednak teraz potrzeby nad nim się zastanawiać. Mamy się obecnie zapoznać z poglądami Hegla na historię, wyrosłymi na tej idealistycznej podstawie jego systemu.

Zgodnie z zapatrywaniem tego wielkiego myśliciela historia jest jedynie rozwojem uniwersalnego ducha w czasie. Filozofia historii jest to historia rozpatrywana z punktu widzenia rozumu. Ujmuje ona fakty takimi, jakimi są, toteż jedyną koncepcją, jaką wnosi Hegel do ich oceny, jest pogląd, że światem rządzi rozum. Przypomina to Państwu nie wątpliwie filozofię francuską XVIII w., zgodnie z którą – światem rządzą idee, czyli rozum. Pogląd ten rozumiał jednak Hegel swoiście. W swych wykładach pierwszy stwierdził w sposób filozoficzny, że rozum rządzi światem, rozumiejąc przez to nie świadomy siebie samego rozum, nie umysł jako taki, lecz ogólne prawa. Ruch układu planetarnego odbywa się wedle niewzruszonych praw i prawa te stanowią ich rozum, lecz ani słońce, ani planety, poruszające się zgodnie z tymi prawami, nie są tego świadome. Rozum nadający kierunek historycznemu procesowi jest zatem według Hegla rozumem nieświadomym – o rozwoju historycznym decyduje jedynie ogół praw. Co się zaś tyczy myśli ludzkiej, myśli, którą filozofowie francuscy XVIII w. uważali za główną sprężynę historycznego rozwoju, to Hegel w większości wypadków uważał, że jest ona uwarunkowana przez sposób życia, czyli – innymi słowy – przez ustrój społeczny. Zwraca się on właśnie ku ustrojowi społecznemu, aby wytłumaczyć przebieg historycznego procesu. Mówi na przykład w swej filozofii historii, że przyczyną upadku Sparty była jaskrawa nierówność stanów. Mówi również, że państwo jako organizacja polityczna powstało wskutek nierówności posiadania i walki biednych przeciwko bogatym. To jeszcze nie wszystko. Pochodzenie rodziny, zdaniem Hegla, zależne jest ściśle od ekonomicznego rozwoju ludów pierwotnych. Słowem Hegel, choćby nie wiedzieć jakim był idealistą, uważał podobnie jak historycy francuscy, o których mówiliśmy na poprzednim wykładzie, że ustrój społeczny jest najistotniejszą podstawą życia narodów. Pod tym względem nie odbiegał on od swojej epoki. Ale też jej nie wyprzedził. Nie umiał wytłumaczyć pochodzenia ustroju społecznego. Powiedzieć bowiem, jak to czyni Hegel, że w danym okresie ustrój społeczny danego narodu, jego ustrój polityczny, jego zapatrywania religijne i estetyczne, jak również jego rozwój moralny i intelektualny – zależą od ducha czasu, znaczy to nic nie wytłumaczyć. Jako idealista Hegel uważa ducha za ostateczne źródło historycznego rozwoju. Kiedy jakiś naród przechodzi z jednego szczebla swego rozwoju na inny, oznacza to, że absolutny (czyli uniwersalny) duch, którego nosicielem jedynie jest ten naród, osiąga wyższą fazą swego rozwoju. Ponieważ zaś wyjaśnienia takie zgoła niczego nie wyjaśniają, wiąc też Hegel dreptał w tym samym błędnym kole, w jakim dreptali francuscy historycy i socjologowie: objaśniali oni ustrój społeczny przy pomocy stanu idei, a stan idei przy pomocy ustroju społecznego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>