Egzystencjalim Sartre’a – dalszy opis

Egzystencjalizm jest doktryną zdolną o wiele bardziej niż fenomenologia do rozpatrywania zawiłych spraw potocznego bytowania ludzi. Tłumaczy on, na czym polega szczególny charakter egzystencji człowieka, wyjaśnia w swoisty sposób charakter jego cierpień, charakter rozdzierających indywiduum i społeczeństwo antagonizmów, proponuje metodą badania osobowości. A jednak egzystencjalizm nie zadowolił Sartre’a, tak jak nie może zadowolić nas. Można bowiem postawić mu jeden, lecz za to zasadniczy zarzut: jest ahistoryczny.

Rozszyfrujmy tę obiekcją nieco dokładniej. Przedmiotem zainteresowań Sartre’a jest, jak widzieliśmy, izolowane od pozostałych ludzi indywiduum. Jest to indywiduum istniejące, lecz istnieje ono tylko jako świadomość: jest albo bytem dla siebie, albo bytem dla innego, intencjonalnym przedmiotem własnej albo cudzej świadomości. Innymi słowy, Sartre rozpatruje indywiduum w kategoriach ontologicznych, przekształca je w pewien byt o strukturze wiekuiście niezmiennej. Nie przeczy temu nawet podjęcie przezeń próby badania konkretnej osobowości, znajdującej się w określonej sytuacji. Sytuacja jest również kategorią onto- logiczną, jej podstawową cechą jest to, że stawia ona opór zamierzeniom osobnika. Rodzaj tego oporu jest, z punktu widzenia egzystencjalizmu, nieistotny.

Ale ahistoryzm egzystencjalizmu wyraża się nie tylko w ontologizacji człowieka. Jego drugą stroną jest nieobecność w tej doktrynie jakiejkolwiek teorii społeczeństwa. Nieobecność nieprzypadkowa, gdyż wynika ona logicznie z przedstawionych tu założeń. Jeśli bowiem człowiek jest albo bytem dla siebie, albo bytem dla innego, jeśli – innymi słowy – każdy stosunek dwóch osobników jest walką, to wszelka wspólnota jest wykluczona. Społeczeństwo jako pewna całość syntetyczna nie istnieje, rozpada się ono na prostą sumę jednostek nieustannie zagrażających sobie nawzajem reifikacją, przekształceniem w „rzeczy”. A skoro nie istnieje społeczeństwo, nie może istnieć również historia, określona przez zbiorową, wspólną wielu osobnikom przeszłość, teraźniejszość i przyszłość.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>