Czym jest religia według Santayany?

Ogólnie mówiąc jest ona kategorią wyobraźni ludzkiej, „poetyczną transformacją doświadczenia”. Treścią jej nie jest ani filozofia czy określony rodzaj wiedzy racjonalnej, jak np. u Platona lub Hegla, ani też system postulatów moralnych, jak np. u Kanta, lecz naturalne mity i zespół nieskrępowanych, poetycznych wyobrażeń człowieka.

Religia nie oznacza wszakże dowolnej gry wyobraźni i czczej imaginacyjnej iluzji. Jakkolwiek jej tworzywem są tylko przedmioty fantazji i wyobraźni ludzkiej, to przecież wykazuje ona swoistą autonomię (tym m. in. różni się od zwyczajnej poezji), w ramach której obowiązują pewne prawidła. :

Autonomię tę zapewnia jej przede wszystkim zespół trwałych, ogólnoludzkich wartości i ideałów zobiektywizowanych i spersonifikowanych na gruncie religii, a występujących w postaci idealnych i nadnaturalnych sił. To sprawia, że religia – zdaniem Santayany – spełniać może dwie zasadnicze funkcje:

– a) staje się przedmiotem aspiracji duchowych – moralnych i estetycznych człowieka, wzorem doskonalenia się wewnętrznego:

– b) ubarwia, iluminuje i idealizuje świat materialny oraz praktyczną i intelektualną sferę życia człowieka.

Dodać tu należy, że szereg pogłębionych refleksji Santayany nad kulturą duchowego życia człowieka i nad rolą, jaką spełnia w nim czynnik wy- obrażeniowo-symboliczny (na tym odcinku badań położył, obok Royce’a i Peirce’a, niewątpliwe zasługi), prowadzi do wniosku o znacznej roli czynnika wyobrażeniowego i fantazyjno-poetycznego w ludzkim życiu. Bez tego czynnika, sądzi Santayana, życie staje się suche, pospolite i trudne. Jeśli więc religia, podobnie jak poezja, sztuka, literatura, rozwija i podtrzymuje ten czynnik, jeśli tak jak one przynosi z sobą zaspokojenie poza- racjonalnych potrzeb psychiki ludzkiej: potrzeb imaginacyjnych, emocjonalnych, moralnych i estetycznych, to należy przyznać jej określoną wartość.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>