Czym jest religia według Santayany? – kontynuacja

Doszliśmy w ten sposób do zasadniczej tezy san- tayanowskiej koncepcji religii: „religia i poezja identyczne są w swej istoci e”. Jeśli – tak jak Santayana – za punkt wyjścia przyjmuje się, że religia jest określonym rodzajem poezji, to logicznie rzecz biorąc odmówić jej się musi jakichkolwiek aspiracji poznawczych, opisowych czy sprawozdawczych (stanowisko to było jedną z przyczyn ataku teologów na San- tayanę), zadanie jej natomiast sprowadzałoby się do odziewania świata konkretnych faktów i materialnych przedmiotów oraz racjonalnych konstrukcji w żywy koloryt wyobrażeń, w strojną szatę symboli, a także do idealizacji (w sensie tworzenia ideałów moralnych i estetycznych) celów i kierunków działalności ludzkiej.

Najbardziej reprezentatywną dla omawianych tu poglądów jest – jak się wydaje – interpretacja chrześcijaństwa. Zasadnicze jego znaczenie – tak jak każdej innej religii – miałoby polegać na poetyczności i baśniowości, na zdolności zaspokajania wyobrażeniowych i emocjonalnych potrzeb człowieka, na hipostazowaniu racjonalnych idei, na absolutyza- cji i personifikacji humanistycznych wartości – słowem na kreacji „idealnego świata”, w którym dusza ludzka czuje się tak dobrze jak wyobraźnia dziecka w baśniach Andersena.

Zgodnie z tym poglądem, fakt rozpowszechnienia się „wielkiego poematu” – tym bowiem mianem określa Santayana m. in. chrześcijaństwo – tłumaczyć należy okolicznością, że było ono poezją adekwatną do ludzkiego doświadczenia.

Tak więc w poezji chrześcijaństwa, w jego alegorycznej i symbolicznej formie mieści się określona prawda i wiedza o życiu ludzkim oraz możliwość zaspokajania pozaracjonalnych potrzeb i tęsknot człowieka. W tym leży jego istota i tu – zgodnie z poglądem Santayany – doszukiwać się należy przesłanek jego historycznej kariery.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>