Badania rosyjskich stosunków społeczno-ekonomicznych

Oczerki po istorii matierializma (Szkice z historii materializmu) – 1894 r. i Przyczynek do zagadnienia rozwoju monastycznego pojmowania dziejów – 1895 r. Zwłaszcza ta ostatnia praca uzyskała szczególną popularność. Wychowało się na niej – również według oceny Lenina – całe pokolenie rosyjskiej socjaldemokracji. Stanowi ona niewątpliwie najpoważniejszą pracę filozoficzną Plechanowa.

Stosując po raz pierwszy metodologię marksistowską do badania rosyjskich stosunków społeczno-ekonomicznych końca XIX wieku, Plechanow wystąpił przeciwko lansowanej przez „narodni- ków” teorii o odmiennej, w porównaniu z Europą Zachodnią, drodze rozwojowej Rosji. Według koncepcji „narodników” Rosja miałaby być krajem o zasadniczych odrębnościach, krajem, do którego prawidłowości rozwoju Europy Zachodniej nie mają zastosowania. Zgodnie z tym poglądem kapitalizm miałby nie mieć w Rosji żadnych perspektyw rozwojowych, miałby w warunkach rosyjskich okazać się sztucznym tworem, sprzecznym z rosyjskimi warunkami bytu, a więc niemożliwym. Wynikało z tego, że należy wszelkimi sposobami rozwój ten hamować, nie dopuścić do tego, by złamał on ustalone i przez wiekową tradycję utwierdzone podstawy życia rosyjskiego chłopstwa, w szczególności pozostałości wspólnego, gminnego władania ziemią (tzw, obszczinę).

Dowodząc w wyniku analizy ówczesnych warunków, że kapitalizm w Rosji już istnieje, Plechanow stwierdził, w oparciu o założenia metodologii mar- ksowskiej, że zahamowanie tych procesów społeczno-ekonomicznych jest nie tylko niemożliwe, lecz że podobne usiłowania i poglądy są społecznie wsteczne. Kapitalizm w Rosji działa w ten sam co na zachodzie Europy sposób. Specyfika rosyjska jest wyrazem zacofania społeczno-ekonomicznego – dowodził Plechanow, podważając teorię, ciążącą od dziesięcioleci na rosyjskiej myśli społecznej. Stwierdzenie tego faktu pozwoliło Plechano- wowi spojrzeć po nowemu na związany z tym problemem cały zespół istotnych dla owego czasu zagadnień socjologicznych i politycznych, jak problem stratyfikacji społecznej ówczesnej Rosji, rola poszczególnych klas w układzie sił społecznych, a zwłaszcza rola proletariatu, kwestia agrarna i związane z tym zagadnienia taktyki politycznej w nadciągającej rewolucji rosyjskiej. Wynikający stąd niezwykle doniosły wniosek o konieczności utworzenia w Rosji rewolucyjnej partii robotniczej stał się odtąd celem wysiłków Plechanowa w zakresie praktycznej polityki.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>